publikacje


Porządek w kadrze


Szkic niniejszy ma charakter wstępu do zagadnień kompozycji, jest rodzajem zbioru tez które należy uwzględnić traktując kompozycję kadru jako środek wyrazowy. Szkic ten ma również charakter podwójnego ostrzeżenia, powinien bowiem po pierwsze przekonać czytelnika o konieczności uwzględnienia problemów kompozycji, zamiast opartego na intuicji kierowania aparatu na fotografowany obiekt, podobnie jak kierujemy nasze spojrzenie na coś co nas zainteresowało; po drugie zaś zwrócić uwagę na wieloaspektowy system uwarunkowań reguł i zasad kompozycji, nie dający się w żadnym przypadku uprościć do "złotego podziału".

Teza pierwsza - uwarunkowania psychofizjologiczne typu ewolucyjnego, uwzględniające mechanizm postrzegania człowieka doskonalony w procesie ewolucji, działający bez udziału świadomości człowieka, oparty o zasadę reakcji gałki ocznej na aktywizujące ją zróżnicowanie strumienia światła kierowanego na siatkówkę i odpowiedź aparatu percepcyjnego na tę reakcję.

Teza druga - uwarunkowania typu kompetencyjnego uwzględniające możliwości percepcyjne wykształcone w konkretnym kontekście, zindywidualizowane danym doświadczeniem, nadbudowane na uwarunkowaniach typu ewolucyjnego, lecz jednocześnie zależne od poziomu rozwoju kultury i cywilizacji - każdorazowo danego dla danej jednostki.

Teza trzecia - uwarunkowania związane z rozwojem cywilizacji uwzględniające zmiany w otoczeniu człowieka stanowiącym bazę jego doświadczenia wizualnego, które kształtuje się proporcjonalnie do stopnia uporządkowania, czy też stopnia komplikacji wprowadzonego przez człowieka do otaczającego go świata.

Teza czwarta - uwarunkowania wynikające z danego typu kultury uwzględniające nawyki i schematy .percepcyjne wykształcone w trakcie doświadczenia w danym kręgu kulturowym, związane ze specyfiką danej kultury, wynikające z elementów dla niej typowych, które stanowią jej odrębność względem kultur "zewnętrznych".

Teza piąta - uwarunkowania związane z komunikacyjnym aspektem funkcjonowania obrazu jako nośnika informacji wizualnej na ograniczonej ramą powierzchni, będące rezultatem świadomej konstrukcji danego obrazu z elementów porządkowanych według logiki opozycji: rejestracja (wartości informacyjne) - kreacja (wartości artystyczne).

Teza szósta - uwarunkowania wynikające z przynależności problematyki kompozycji do zespołu środków wyrazowych sztuk obrazowych (plastycznych w tym także fotografii) związanych z aktywizacją danych fragmentów płaszczyzny według formułowanych reguł, będących wykładnią określonych doktryn lub poetyk artystycznych. Powyżej sformułowane tezy mają charakter uwag ogólnych, przenikających się wzajemnie o nieostrych granicach. Wyodrębnienie ich jest próbą refleksji nad bardzo złożoną problematyką kompozycji będącą ciągle interesującą dla obszaru nauk teoretycznych o sztuce obrazu i komunikacji wizualnej.

marzec 1999